اتاق سرور قلب زیرساخت فناوری اطلاعات بسیاری از شرکت‌هاست. اگر برق، سرمایش، رک، کابل‌کشی یا کنترل دسترسی به‌درستی طراحی نشده باشد، یک خرابی ساده می‌تواند باعث قطعی سرویس‌های مهم شود. به همین دلیل طراحی اتاق سرور استاندارد باید قبل از خرید تجهیزات و شروع اجرا انجام شود.

استاندارد بودن به معنی استفاده از گران‌ترین تجهیزات نیست؛ هدف این است که برق، تهویه، رک، شبکه، امنیت و مانیتورینگ متناسب با اندازه و حساسیت کسب‌وکار طراحی شوند و امکان توسعه آینده هم وجود داشته باشد.

۱. نیازسنجی قبل از طراحی اتاق سرور

اولین مرحله مشخص کردن ظرفیت فعلی و رشد آینده است. تعداد رک‌ها، سرورها، سوئیچ‌ها، UPS، تجهیزات مخابراتی و فضای ذخیره‌سازی باید مشخص شوند.

• تعداد رک فعلی و پیش‌بینی توسعه
• توان مصرفی تقریبی تجهیزات
• تعداد لینک‌های شبکه و فیبر
• سرویس‌های حیاتی و سطح دسترس‌پذیری مورد انتظار
• شرایط ساختمان و محدودیت فضا
• نیاز به ژنراتور یا برق اضطراری

برای پروژه‌های بزرگ‌تر، این مرحله بخشی از فرآیند طراحی و اجرای دیتاسنتر و اتاق سرور است.

۲. برق و UPS

برق یکی از حساس‌ترین بخش‌های اتاق سرور است. قطع برق یا نوسان می‌تواند سرویس‌ها را متوقف کند و حتی به تجهیزات آسیب بزند. ظرفیت UPS باید بر اساس توان واقعی مصرفی و زمان پشتیبانی مورد نیاز محاسبه شود.

نکات مهم برق

• استفاده از مدار برق اختصاصی برای تجهیزات IT
• در نظر گرفتن ظرفیت رزرو برای توسعه
• توزیع مناسب بار بین فازها در پروژه‌های بزرگ‌تر
• استفاده از PDU مناسب داخل رک
• برنامه مشخص برای برق اضطراری و خاموش‌سازی امن

۳. ارت و هم‌بندی

سیستم ارت مناسب برای ایمنی افراد و تجهیزات اهمیت زیادی دارد. رک‌ها، تجهیزات فلزی و بخش‌های لازم باید بر اساس طراحی برق به سیستم زمین متصل شوند. اجرای ارت بدون اندازه‌گیری و تست، فقط ایجاد یک اتصال فیزیکی است و کیفیت آن قابل اطمینان نیست.

۴. سرمایش اتاق سرور

سرورها و تجهیزات شبکه به‌طور مداوم گرما تولید می‌کنند. انتخاب ظرفیت سرمایش باید بر اساس بار حرارتی انجام شود، نه فقط متراژ اتاق. همچنین مسیر ورود هوای سرد و خروج هوای گرم باید تا حد ممکن کنترل شود.

• محاسبه بار حرارتی تجهیزات
• در نظر گرفتن افزونگی برای سرویس‌های حساس
• کنترل دما و رطوبت
• جلوگیری از گردش مجدد هوای گرم
• مانیتورینگ خرابی سیستم سرمایش

۵. انتخاب و جانمایی رک

عمق و ارتفاع رک باید با تجهیزات موجود و توسعه آینده هماهنگ باشد. فضای کافی برای کابل‌کشی، PDU، دسترسی پشت رک و گردش هوا در نظر گرفته شود. قرار دادن رک چسبیده به دیوار یا در فضایی که امکان سرویس تجهیزات را محدود کند، بعداً هزینه نگهداری را افزایش می‌دهد.

۶. کابل‌کشی شبکه و فیبر

کابل‌های شبکه و برق بهتر است مسیرهای جدا و مدیریت‌شده داشته باشند. پچ‌پنل، لیبل‌گذاری و مستندسازی باعث می‌شود عیب‌یابی و توسعه شبکه سریع‌تر شود.

۷. اطفای حریق

روش تشخیص و اطفای حریق باید با تجهیزات الکترونیکی سازگار باشد. انتخاب سیستم مناسب به ابعاد اتاق، مقررات محل پروژه و سطح حساسیت زیرساخت بستگی دارد. آشکارساز دود، سنسورها و روش اعلام هشدار هم باید در طراحی دیده شوند.

۸. کنترل دسترسی و دوربین

اتاق سرور نباید مانند یک انبار عمومی قابل دسترس باشد. دسترسی باید به افراد مجاز محدود شود و در سازمان‌های حساس‌تر ثبت ورود و خروج اهمیت دارد.

کنترل دسترسی فیزیکی بخشی از تصویر بزرگ‌تر امنیت شبکه و سرور است؛ چون امنیت فقط به فایروال و آنتی‌ویروس محدود نمی‌شود.

۹. مانیتورینگ اتاق سرور

مانیتورینگ باعث می‌شود مشکل قبل از تبدیل شدن به قطعی جدی دیده شود. علاوه بر CPU و RAM سرورها، وضعیت لینک‌ها، UPS، فضای دیسک و سرویس‌ها باید پایش شوند. برای آشنایی با ابزارهای رایج می‌توانید مقاله بهترین ابزارهای مانیتورینگ سرور را ببینید.

موارد مهم برای مانیتورینگ

• دما و رطوبت محیط
• وضعیت UPS و باتری
• وضعیت سرورها و ماشین‌های مجازی
• لینک‌های اینترنت و شبکه
• فضای ذخیره‌سازی
• سرویس‌های حیاتی

۱۰. بکاپ و Disaster Recovery

وجود اتاق سرور استاندارد جای Backup را نمی‌گیرد. نسخه پشتیبان باید طبق سیاست مشخص تهیه شود و مهم‌تر از آن، بازیابی اطلاعات به‌صورت دوره‌ای تست شود. برای سرویس‌های حیاتی بهتر است سناریوی Disaster Recovery نیز مشخص باشد.

چک‌لیست نهایی قبل از تحویل

1. نقشه رک و تجهیزات ثبت شده باشد.
2. تمام کابل‌ها و پورت‌ها لیبل داشته باشند.
3. UPS و زمان Backup تست شده باشد.
4. دمای محیط تحت بار بررسی شود.
5. سیستم ارت تست و مستندسازی شود.
6. دسترسی افراد محدود و ثبت شود.
7. مانیتورینگ و هشدارها تست شوند.
8. نسخه پشتیبان و سناریوی بازیابی بررسی شود.
9. فضای توسعه آینده مشخص باشد.

سوالات متداول

برای یک شرکت کوچک هم اتاق سرور استاندارد لازم است؟

اگر سرویس‌های حیاتی داخل شرکت میزبانی می‌شوند، رعایت اصول برق، سرمایش، رک، امنیت و بکاپ حتی در مقیاس کوچک ضروری است.

ظرفیت UPS را چطور انتخاب کنیم؟

باید توان مصرفی واقعی تجهیزات، ضریب توسعه و مدت زمان مورد انتظار برای پشتیبانی محاسبه شود. انتخاب صرفاً بر اساس تعداد سرور دقیق نیست.

آیا کولر معمولی برای اتاق سرور کافی است؟

در پروژه‌های کوچک ممکن است برخی راهکارهای ساده قابل استفاده باشند، اما برای زیرساخت حساس باید ظرفیت، تداوم کار، کنترل دما و سناریوی خرابی سیستم سرمایش بررسی شود.

جمع‌بندی: کیفیت اتاق سرور نتیجه طراحی یکپارچه است. برق، UPS، سرمایش، ارت، رک، کابل‌کشی، اطفای حریق، امنیت، مانیتورینگ و بکاپ باید به‌صورت یک سیستم واحد دیده شوند تا زیرساخت پایدار و قابل توسعه باشد.